Uwagi śmierci niechybnej - streszczenie - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Uwagi śmierci niechybnej to zbiór dwudziestu dwóch wierszy, z których pierwszy został zatytułowany Do czytelnika i poprzedzony dwoma mottami, pierwszym z Listu do Hebrajczyków: „Postanowiono ludziom raz umrzeć, a potym sąd” oraz drugim z Listu do Rzymian: „Śmierć królowała od Adama”. Utwór wstępny przywołuje znany średniowieczny motyw dance macabre (tańca śmierci). Zgodnie z topiką tego motywu każdego prędzej czy później dosięgnie zimna dłoń śmierci („grobów pani”) niezależnie od urodzenia czy zawodu, tak samo jak dosięgła liczne postaci mityczne i historyczne, przywołane w wierszu. Na koniec podmiot kieruje swoje słowa bezpośrednio do Polaka:

Nie skryjesz się, najmilszy Polaku,
Na wyższych Tatrach, na górnym Krępaku,
Wszędy doleci śmierć bez skrzydeł ptaka,
Chwyci w swe spony Litwina, Polaka.
Ta prawda wierszem jest tu wyłożona,
na dusz pożytek światu otworzona.
Czytajże chętnie, miły czytelniku,
A śmierć uprzedzaj cnotą, katoliku.

Kolejny utwór – Uwaga śmierci wszystkim stanom służąca – mówi o sprawach ogólnych, dotyczących każdego człowieka. Ludzie nie powinni baczyć na ziemskie dobra („Z Pisma wiecie: źle na świecie”), bo te gubią ich w drodze do nieba:
Pożegnał się ten z rozumem,
kto świat sławił świateł tłumem,
Kto ceni, lub mieni
Śmiecisko, świetlisko.

Człowiek powinien dążyć jedynie do tego, by dostać się do nieba, bo tam uzyska szczęście i spokój.

Następne utwory to już „uwagi” kierowane do kolejnych grup społecznych:

Starym uwaga - „weteran”, skoro się już wyszumiał, powinien nabrać rozumu i z niego na stare lata korzystać („Z tych szumów rozumów/ Nabądźmy, nie błądźmy”). Staremu śmierć jest szczególnie bliska, nie pomoże żadne lekarstwo. Śmierć „dziada” ucieszy spadkobierców, jak tylko umrze szybko pozbędą się ciała z domu:
Raz zapłaczą, stokroć skaczą,
Że już trupa cna chałupa
Nie widzi, bo zbrzydzi:
„Won gnoju z pokoju!”

Młodym uwaga – młodzi tańcują i szarżują, a śmierć czeka na nich, jak na innych („Śmierć kroczy, utroczy/ Jak ptaszka, nie fraszka!”). Człowiek młody jest smaczniejszym kąskiem dla śmierci niż „ślepa babka” („Tyś jak pączek czy pąpuszek,/ Od łabędzich twych poduszek”). Okrutna śmierć-szyderca potrafi zabrać nawet kawalerów sprzed ołtarza:
Łopata przeplata
Wesele w łez wiele.

Podmiot stwierdza, że nie ma co tracić czasu na igraszki, młodzi też powinni mieć baczenie na pośmiertny sąd boży.

Bogaczom ciemnym oświecenie – ten fragment głosi, że nadmierne folgowanie ziemskim uciechom, ślepe gromadzenie bogactw prowadzi do zepsucia duszy, zamienia serce „w błoto”, dlatego Baka radzi:
Mości Panie moje zdanie:
Tej minuty do pokuty!

Z podobnych powodów uniżyć głowy powinni Panowie (kolejny wiersz Panom uwaga ), którzy są do tego jeszcze bardziej zobowiązani, bo przecież władzę dał im właśnie Bóg. Ponadto ze względu na swe urodzenie i dostojeństwo są „na świeczniku”, więc powinni być chlubnym przykładem dla innych.

Uwaga damom – przed śmiercią nie ustrzeże piękny stój i uróżowione policzki – śmierć jest ślepa na modę.

Rycerzom uwaga – przed śmiercią trwogę odczuwają nawet silni i waleczni rycerze, zamknięci w szczelnych pancerzach („Nic w kaftanach z drotu, hafty/ Pękną prędko jako tafty:”).

Duchownym – księża mają obowiązek prowadzić, oświecać swoje owieczki, nie powinni zamykać mądrych ksiąg w futerałach, to oni są odpowiedzialni za zbawienie wiernych, dlatego Baka pyta:
Mości księże kapelanie
Kiedy pora ta nastanie
Że tańce w różańce,
Nowinki w godzink
Zamienią się? nasze karty
W książki święte? bo nie żarty!

Dworskiej młodzi – nie warto tracić młodych lat na dworskie życie, bo „dwór bez cnoty nie zaletą”. Nie ma co gonić za światowym życiem, bo prawdziwy „w niebie dwór”.

Patriotom Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego – nie warto starać się o wolność, zaszczyty i nowe dobra jeśli nie ma się cnoty.

Kolejne wiersze to równie groźne przestrogi dla innych uczestników tańca śmierci: Włochów, Niemców, Francuzów, (Cudzoziemcom ), innowierców (Panom dysydentom ), mieszańców miast i wsi (Miasta obywatelom ; Nędznym tu kmieciom ), nadużywających alkoholu (Uwaga zabawnym czy zatrudnionym chmielem głowom ):
Stój, dla Boga, obibuku!
Patrz choć zezem, śmierć na oku!
Dopijasz, dobijasz
Twe rzycie nie skrycie.

W ostatnich utworach Baka powraca do uwag ogólnych:

Rada wszystkim stanom – wezwanie do wszystkich aby upadli na kolana i pożałowali swoich czynów, nawróconych obronią Chrystus i Maryja

Suplika wszystkich stanów – wezwanie do Jezusa, Ojca, Maryi, wszystkich świętych i aniołów o obronę i litość. Grzesznicy (wyjątkowo występuje podmiot zbiorowy) pokornie i rozpaczliwie wzywają o litość i dopuszczenie do rajskiego życia.

Uwaga prawdy z rozrywką -ponowne zastraszanie grzesznika „śmiercią babulą”, „macochą”, matulą”.

Uwaga nikczemności świata – wywyższenie Jezusa i Maryi, poprzez przeciwstawienie trwałości tego co boskie, przemijalności i marności tego, co ziemskie i grzeszne:
Łaska Boska grunt, grunt, grunt,
A świat cały fig funt, funt.(...)

Rhytmus de vanitate mundi czyli Rytm o światowej marności– utwór napisany po łacinie; treścią przypomina poprzedni wiersz, ale występuje tu o wiele więcej powtórzeń, jak refren powraca strofka:
Dobre morze Chrystus Pan
I Maryja, mówię wam.
(tłumaczył Antoni Czyż)


Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


  Dowiedz się więcej
1  Kontrreformacja i mistycyzm, czyli nurty religijne baroku
2  Fenomen języka księdza Baki
3  John Locke



Komentarze: Uwagi śmierci niechybnej - streszczenie

Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
Imię:
Komentarz:
 





Streszczenia książek
Tagi: